การใช้กลยุทธ์ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะในห้องประชุม หรือโต๊ะเจรจาธุรกิจเท่านั้น แต่แฝงตัวอยู่ในทุกการตัดสินใจเล็กๆ น้อยๆ ของเราตั้งแต่ตื่นนอนจนเข้านอน ไม่ว่าจะเป็นการเลือกเส้นทางเดินทาง การต่อแถวซื้อของ หรือแม้กระทั่งการแบ่งปันอาหารบนโต๊ะอาหาร
จากการศึกษาของนักวิจัยด้านพฤติกรรมศาสตร์และบทความในวารสาร ET BrandEquity พบว่า มนุษย์ทุกคนมีกลไกการคิดเชิงกลยุทธ์ฝังลึกอยู่ในจิตใต้สำนึก ทำให้เราใช้ทักษะการวางแผนและตัดสินใจอย่างมีกลยุทธ์ในชีวิตประจำวันโดยไม่รู้ตัว
กลยุทธ์ซ่อนอยู่ในทุกย่างก้าวของชีวิต
การดำเนินชีวิตในแต่ละวันของเราเต็มไปด้วยการตัดสินใจเล็กๆ น้อยๆ ที่ดูเหมือนธรรมดา แต่จริงๆ แล้วเป็นการใช้กลยุทธ์อย่างแท้จริง ตัวอย่างเช่น เมื่อเราออกจากบ้านไปทำงาน เราจะประเมินสภาพจราจร เลือกเส้นทางที่ดีที่สุด และคิดถึงทางเลือกสำรองหากเกิดการจราจรติดขัด
ในซูเปอร์มาร์เก็ต เราจะสังเกตความยาวของแถวแต่ละแคชเชียร์ ดูจำนวนสินค้าของลูกค้าข้างหน้า และเลือกแถวที่คิดว่าจะใช้เวลาน้อยที่สุด นี่คือการใช้กลยุทธ์ในการประเมินข้อมูลและทำการตัดสินใจที่เหมาะสม
แม้กระทั่งในงานเลี้ยงหรืองานสังสรรค์ เราจะมีกลยุทธ์ในการเข้าสังคม การเลือกที่นั่ง การเลือกหัวข้อสนทนา หรือแม้แต่การแย่งชิงอาหารชิ้นสุดท้ายโดยไม่ให้ดูไม่สุภาพ ทั้งหมดนี้ต้องใช้ความคิดเชิงกลยุทธ์
พันธุกรรมแห่งนักกลยุทธ์ที่ติดตัวมาแต่กำเนิด
นักวิทยาศาสตร์ด้านพฤติกรรมศาสตร์อธิบายว่า การคิดเชิงกลยุทธ์ของมนุษย์เป็นผลจากวิวัฒนาการที่ยาวนาน ในยุคดึกดำบรรพ์ บรรพบุรุษของเราต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยอันตราย การอยู่รอดขึ้นอยู่กับความสามารถในการประเมินสถานการณ์ คาดการณ์ความเสี่ยง และวางแผนการตอบโต้
ความสามารถเหล่านี้ถูกถ่ายทอดผ่านพันธุกรรมมาสู่เรา ทำให้เราสามารถประเมินสถานการณ์ คิดถึงผลที่ตามมา และวางแผนทางเลือกต่างๆ ได้อย่างเป็นธรรมชาติ เสมือนมีนักกลยุทธ์ตัวเล็กๆ อาศัยอยู่ในสมองของเราคอยให้คำแนะนำตลอดเวลา
ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาพฤติกรรมจากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด อธิบายว่า “สมองมนุษย์ได้รับการออกแบบมาให้คิดล่วงหน้า ประเมินความเสี่ยง และหาทางออกที่ดีที่สุดในทุกสถานการณ์ นี่คือเหตุผลที่เราทุกคนมีพลังการคิดเชิงกลยุทธ์แม้ไม่ได้เรียนรู้มาโดยตรง”
นักกลยุทธ์ในชีวิตจริง ไม่ใช่แค่ในห้องประชุม
สังคมส่วนใหญ่มักมองว่ากลยุทธ์เป็นเรื่องของผู้บริหาร นักธุรกิจ หรือนักการเมืองเท่านั้น แต่ความจริงแล้ว ทุกคนใช้กลยุทธ์ในชีวิตประจำวันอย่างต่อเนื่อง โดยไม่จำเป็นต้องมีตำแหน่งหน้าที่หรือการศึกษาระดับสูง
พ่อแม่ใช้กลยุทธ์ในการเลี้ยงดูลูก เช่น การตั้งกฎเกณฑ์ การให้รางวัลและการลงโทษ การสอนให้ลูกเรียนรู้จากผลที่ตามมา นักเรียนใช้กลยุทธ์ในการเรียน เช่น การจัดลำดับความสำคัญของงาน การวางแผนการทบทวนเพื่อสอบ การแบ่งเวลาระหว่างการเรียนและการพักผ่อน
แม้กระทั่งคนงานใช้กลยุทธ์ในการทำงาน เช่น การจัดลำดับงานให้เสร็จทันเวลา การหาวิธีทำงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับเพื่อนร่วมงาน แม้แต่แม่บ้านก็ใช้กลยุทธ์ในการบริหารจัดการครัวเรือน การจัดสรรงบประมาณ การวางแผนการซื้อของ
แผนสำรองในทุกสถานการณ์
หนึ่งในลักษณะเด่นของนักกลยุทธ์ในชีวิตประจำวันคือ การมี “แผนสำรอง” เสมอ เราไม่เพียงแต่วางแผนหลัก แต่ยังคิดถึงสิ่งที่อาจผิดพลาดและเตรียมทางเลือกไว้
เมื่อนัดเพื่อนไปดูหนัง เราจะเช็คเวลาฉาย เส้นทาง และร้านอาหารใกล้เคียง แต่เราก็จะคิดว่าถ้าหนังเต็ม เราจะดูเรื่องอะไรแทน ถ้าร้านที่ตั้งใจไปเต็ม เราจะไปกินที่ไหน ถ้ารถติด เราจะไปทางไหน
การวางแผนแบบหลายชั้นนี้เป็นลักษณะเฉพาะของความคิดเชิงกลยุทธ์ที่ทุกคนมี แม้จะไม่ได้เรียนหลักสูตรการจัดการหรือบริหารธุรกิจ
กลยุทธ์สังคมและการอยู่ร่วมกัน
ในมิติของความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล เราใช้กลยุทธ์ทางสังคมอย่างต่อเนื่อง การเลือกคำพูด การปรับท่าทีตามสถานการณ์ การอ่านอารมณ์และบอดี้แลงเกจของคนอื่น การตัดสินใจว่าควรจะพูดอะไรและไม่ควรพูดอะไร
ในที่ทำงาน เราอาจใช้กลยุทธ์ในการนำเสนอความคิดเห็น การขอความช่วยเหลือ การสร้างเครือข่าย หรือแม้แต่การจัดการกับเพื่อนร่วมงานที่ยากต่อการทำงานด้วย
ในครอบครัว เราใช้กลยุทธ์ในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้ง การแบ่งหน้าที่งานบ้าน การตัดสินใจเรื่องการเงิน การวางแผนการเดินทางไปเที่ยว
ทำไมเราไม่รู้ตัวว่าใช้กลยุทธ์?
เหตุผลหลักที่เราไม่รู้ตัวว่าใช้กลยุทธ์อยู่ตลอดเวลา เพราะ “ชีวิต” คือสนามฝึกซ้อมกลยุทธ์ที่ไม่มีวันหยุด เรามีปฏิสัมพันธ์กับผู้คน สถานการณ์ และความท้าทายต่างๆ อย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งการคิดวางแผนกลายเป็นกระบวนการอัตโนมัติ
นอกจากนี้ กลยุทธ์ในชีวิตประจำวันมักเกิดขึ้นเป็นเศษวินาที ไม่ได้มีการประชุมวางแผน หรือการเขียนโครงการอย่างเป็นทางการ ทำให้เราไม่นึกว่าสิ่งที่เราทำคือการใช้กลยุทธ์
แนะนำ
การคิดแบบนี้ยังเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ชีวิตง่ายขึ้น เมื่อเราคุ้นเคยกับการประเมินสถานการณ์และหาทางเลือกที่ดีที่สุด เราจะรู้สึกมั่นใจและควบคุมชีวิตได้มากขึ้น
การพัฒนาทักษะนักกลยุทธ์ในตัวเรา
แม้ว่าเราทุกคนจะมีพื้นฐานการคิดเชิงกลยุทธ์อยู่แล้ว แต่เราสามารถพัฒนาให้แข็งแกร่งขึ้นได้ การสังเกตและรู้เท่าทันการตัดสินใจของตัวเอง การฝึกคิดทางเลือกมากขึ้น การประเมินผลดีผลเสียอย่างรอบครอบ จะช่วยให้เราใช้กลยุทธ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
นักจิตวิทยาแนะนำให้เราฝึกถามตัวเองในสถานการณ์ต่างๆ ว่า “มีทางเลือกอะไรอีกบ้าง?” “ผลที่ตามมาจะเป็นอย่างไร?” “ถ้าแผนนี้ไม่สำเร็จ เราจะทำอย่างไร?” การฝึกคิดแบบนี้จะช่วยให้เราใช้ความสามารถนักกลยุทธ์ที่มีอยู่แล้วให้เกิดประโยชน์สูงสุด
บทสรุป: เราทุกคนคือนักกลยุทธ์โดยธรรมชาติ
ชีวิตประจำวันของเราเต็มไปด้วยการใช้กลยุทธ์ ไม่ว่าจะเป็นการเลือกเส้นทางเดินทาง การต่อแถวซื้อของ การจัดการเวลา การสร้างความสัมพันธ์ หรือการแก้ไขปัญหาต่างๆ ทั้งหมดนี้ต้องใช้ความคิดเชิงกลยุทธ์
การรับรู้ว่าเราทุกคนมีความสามารถนี้อยู่แล้ว จะช่วยให้เรามีความมั่นใจในการตัดสินใจมากขึ้น และสามารถพัฒนาทักษะเหล่านี้ให้แข็งแกร่งขึ้นเพื่อใช้ในชีวิตและการทำงาน
ดังนั้น ครั้งต่อไปที่เราต้องเผชิญกับการตัดสินใจหรือแก้ไขปัญหา ให้จำไว้ว่าเราทุกคนคือนักกลยุทธ์โดยธรรมชาติ เพียงแต่ต้องเรียนรู้ที่จะใช้ความสามารถนี้อย่างรู้เท่าทันและมีประสิทธิภาพ
