ท่ามกลางความกังวลที่แพร่หลายเรื่องปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะมาแย่งงานมนุษย์ รายงานล่าสุดจากบริษัทที่ปรึกษาชั้นนำอย่าง PwC กลับชี้ทิศทางตรงกันข้าม โดยการวิเคราะห์ประกาศรับสมัครงานเกือบ 1 พันล้านตำแหน่งและรายงานทางการเงินของบริษัทหลายพันแห่งทั่วทั้ง 6 ทวีป พบว่า AI กำลังทำให้คนทำงานมีคุณค่ามากขึ้น ไม่ใช่ลดลง
การศึกษาครั้งใหญ่นี้เผยให้เห็นภาพใหม่ของอนาคตตลาดแรงงานที่ AI และมนุษย์สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างสร้างสรรค์ โดยข้อมูลจริงจากตลาดแรงงานทั่วโลกแสดงให้เห็นว่า แทนที่จะแทนที่คนทำงาน AI กลับกำลังช่วยยกระดับความสามารถและมูลค่าของแรงงานมนุษย์ในหลายอุตสาหกรรม
AI เปลี่ยนโฉมหน้าตลาดแรงงานโลกสู่ทิศทางบวก
รายงานจาก PwC ชี้ให้เห็นภาพรวมตลาดแรงงานโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ดีขึ้น อุตสาหกรรมที่สามารถใช้ประโยชน์จาก AI ได้มากกำลังสร้างการเติบโตของรายได้ต่อพนักงานสูงกว่าอุตสาหกรรมที่ใช้ AI ได้น้อยถึง 3 เท่า ซึ่งเป็นตัวเลขที่สะท้อนถึงศักยภาพอันมหาศาลของ AI ในการเพิ่มประสิทธิภาพและมูลค่าของแรงงาน
เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนขึ้น รายงานได้นำเสนอตัวอย่างของคนทำงาน 2 คนที่แสดงให้เห็นว่า AI กำลังเปลี่ยนแปลงลักษณะการทำงานอย่างไร โดยไม่ใช่การแทนที่ แต่เป็นการเสริมสร้างความสามารถ
กรณีตัวอย่างที่หนึ่ง เป็นนักวิเคราะห์ข้อมูลที่ AI กำลังเสริมความสามารถในการวิเคราะห์ของเธอ โดยเธอสามารถสั่งให้ AI agents ทำการวิจัยและร่างรายงานเบื้องต้นให้ ทำให้เธอมีเวลามากขึ้นในการทำสิ่งที่มีมูลค่าสูงกว่า เช่น การตีความข้อมูลที่ซับซ้อน การปรับปรุงรายงานให้มีคุณภาพ การให้บริการลูกค้าในระดับที่ลึกซึ้งขึ้น และการพัฒนาโมเดลธุรกิจใหม่ๆ
กรณีตัวอย่างที่สอง เป็นพนักงานฝ่ายบริการลูกค้าที่ AI กำลังทำงานส่วนที่เป็นกิจวัตรประจำ (routine) แทนเขา ตอนนี้เขาได้รับมอบหมายให้ช่วยลูกค้าแก้ปัญหาที่ซับซ้อนและท้าทายกว่าเดิม เช่น การแก้ไขปัญหาผลิตภัณฑ์ที่ยุ่งยาก หรือการจัดการกับสถานการณ์ที่ต้องใช้ความเข้าอกเข้าใจและทักษะการสื่อสารระดับสูง AI ยังช่วยเสริมในสถานการณ์ที่ยากเหล่านี้ด้วย โดยการทบทวนกรณีลูกค้าที่คล้ายกันหลายพันกรณีเพื่อแนะนำวิธีการแก้ปัญหาที่เหมาะสม ทำให้คุณค่าของเขาต่อบริษัทเปลี่ยนจากผู้ตอบคำถามทั่วไปมาเป็นผู้เชี่ยวชาญในการแก้ปัญหาที่ซับซ้อน
ข้อมูลเชิงตัวเลขยืนยัน: อุตสาหกรรมที่ใช้ AI มีรายได้ต่อพนักงานสูงกว่าถึง 3 เท่า
ข้อมูลที่น่าสนใจจากรายงานแสดงให้เห็นว่า อุตสาหกรรมที่สามารถใช้ประโยชน์จาก AI ได้มากที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุตสาหกรรม software publishing มีการเติบโตของรายได้ต่อพนักงานสูงถึง 27% ในช่วงปี 2018-2024 ซึ่งเป็นตัวเลขที่สะท้อนถึงการเพิ่มขึ้นของมูลค่าแรงงานอย่างชัดเจน
สิ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษคือ การเติบโตนี้เร่งตัวขึ้นอย่างชัดเจนตั้งแต่ปี 2022 ซึ่งเป็นปีที่ ChatGPT 3.5 เปิดตัวและทำให้โลกตื่นตัวกับพลังของ AI ในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อน นับจากนั้นมา บริษัทต่างๆ ทั่วโลกแข่งขันกันนำ AI มาประยุกต์ใช้ในองค์กร และมูลค่าที่สร้างขึ้นในอุตสาหกรรมที่พร้อมใช้ AI ก็พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
การเปลี่ยนแปลงที่น่าทึ่งคือในช่วงเพียง 2 ปีเท่านั้น อุตสาหกรรมที่สามารถใช้ AI ได้มากเปลี่ยนสถานะจากกลุ่มที่มีผลิตภาพ (Productivity) ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยมาเป็นผู้นำด้านผลิตภาพ การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้แสดงให้เห็นว่าการลงทุนใน AI กำลังให้ผลตอบแทนที่เป็นรูปธรรม และที่สำคัญคือเรายังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการปฏิวัติ AI เท่านั้น
จากความกลัวสู่ความเข้าใจ: ทำไม AI ถึงไม่ได้ทำให้คนตกงาน
ตรงกันข้ามกับความกังวลของคนจำนวนมาก ข้อมูลเชิงประจักษ์แสดงให้เห็นว่าจำนวนงานและระดับค่าจ้างกำลังเติบโตในเกือบทุกอาชีพที่มีการสัมผัสกับ AI รวมถึงงานที่มีความเป็นไปได้สูงที่จะถูกทำให้เป็นอัตโนมัติ (Automate)
รายงานชี้ให้เห็นข้อเท็จจริงที่น่าประหลาดใจว่า ค่าจ้างกำลังเติบโตทั้งในงานที่ AI สามารถทำแทนได้มาก และงานที่ AI เข้าไปเสริมความสามารถของมนุษย์ สิ่งนี้ชี้ให้เห็นว่าการทำให้เป็นอัตโนมัติ (Automation) สามารถมีผลกระทบได้หลายรูปแบบ
AI อาจแทนที่คนในบางตำแหน่งจริง แต่ส่วนใหญ่แล้วมันมักจะเปลี่ยนลักษณะงานของคน โดยช่วยปลดปล่อยพวกเขาจากงานที่สามารถทำให้เป็นอัตโนมัติได้ เพื่อให้ไปโฟกัสกับงานอื่นที่มีมูลค่าสูงกว่า ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์ การแก้ปัญหา และปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ซึ่งข้อมูลบ่งชี้ว่าโดยรวมแล้ว การทำให้เป็นอัตโนมัติกำลังส่งผลในแนวทางหลัง
ค่าจ้างสูงขึ้น 56% เมื่อมีทักษะ AI ที่ตลาดต้องการ
หนึ่งในข้อค้นพบที่สำคัญที่สุดจากรายงานนี้คือ คนทำงานที่มีทักษะ AI ได้รับค่าตอบแทนที่สูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ จากการเปรียบเทียบค่าจ้างของคนทำงานในอาชีพเดียวกัน พบว่าโดยเฉลี่ยแล้ว คนที่มีทักษะ AI เช่น machine learning หรือ prompt engineering ได้รับค่าจ้างสูงกว่าถึง 56%
การเปลี่ยนแปลงอีกประการที่น่าสนใจคือ ความต้องการคุณวุฒิปริญญาจากนายจ้างกำลังลดลงเร็วกว่าสำหรับงานที่ใช้ AI โดยลดลง 9% สำหรับงานที่สามารถทำให้เป็นอัตโนมัติได้ (Automatable jobs) การเปลี่ยนแปลงนี้มีสาเหตุที่น่าสนใจหลายประการ
ประการแรก AI ช่วยให้เกิดการกระจายความเชี่ยวชาญ (democratisation of expertise) ทำให้คนสามารถสร้างและควบคุมความรู้ความเชี่ยวชาญได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งอาจทำให้คุณวุฒิทางการศึกษาแบบเดิมมีความเกี่ยวข้องน้อยลง
ประการที่สอง การเปลี่ยนแปลงทักษะที่รวดเร็วและการหมุนเวียนความรู้ในยุค AI อาจทำให้ความรู้จากปริญญาล้าสมัยเร็วขึ้น เนื่องจากเทคโนโลยีและแนวทางปฏิบัติใหม่ๆ เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ประการที่สาม ความต้องการคนที่มีทักษะ AI สูงอาจกระตุ้นให้นายจ้างมองหาความสามารถนอกเหนือจากกลุ่มจำกัดของคนที่มีการฝึกอบรมอย่างเป็นทางการ ทำให้เปิดโอกาสให้กับผู้ที่มีความสามารถแต่อาจไม่มีคุณวุฒิสูง
Thinking Big กับ AI: ใช้อย่างไรให้เกิดประโยชน์สูงสุด
รายงานได้แยกแยะแนวคิดในการใช้ AI ออกเป็นสองระดับที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ระหว่าง ‘Thinking Small’ กับ ‘Thinking Big’ ซึ่งความแตกต่างนี้มีผลกระทบต่อความสำเร็จในการนำ AI มาใช้อย่างมาก
‘Thinking Small’ หมายถึงการใช้ AI ในลักษณะที่แคบและจำกัด เพื่อทำงานหรือส่งมอบผลิตภัณฑ์แบบเดิมๆ ให้ดีขึ้นเล็กน้อย วิธีการคิดแบบนี้กักขังเราไว้ในวิสัยทัศน์ที่จำกัดเกี่ยวกับสิ่งที่เทคโนโลジีสามารถทำได้ เปรียบเหมือนกับถ้าในอดีตไฟฟ้าถูกใช้เพียงแค่เพื่อแทนที่เทียน แทนที่จะใช้เพื่อสร้างสิ่งใหม่ๆ เช่น คอมพิวเตอร์ ระบบโทรคมนาคม ดาวเทียม การเดินทางทางอากาศ และนวัตกรรมอื่นๆ อีกนับไม่ถ้วนที่เปลี่ยนโลก
แนะนำ
‘Thinking Big’ หมายถึงการมอง AI เป็นเครื่องมือสำหรับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ การใช้มันเพื่อปลดล็อกความสามารถใหม่ๆ สร้างผลิตภัณฑ์ที่ไม่เคยมีมาก่อน และแม้แต่การก่อกำเนิดอุตสาหกรรมใหม่ทั้งหมด
AI หากถูกใช้ด้วยจินตนาการและวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล อาจจุดประกายให้เกิดงานใหม่และโมเดลธุรกิจใหม่มากมายที่เราไม่เคยคิดถึงมาก่อน ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ สองในสามของงานในสหรัฐอเมริกาในปัจจุบันไม่มีอยู่ในปี 1940 และงานใหม่เหล่านี้หลายอย่างเกิดขึ้นโดยตรงจากความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี
ข้อมูลจากตลาดแรงงานบ่งชี้ว่าบริษัทต่างๆ กำลัง “thinking big” กับ AI มากขึ้น แทนที่จะใช้ AI เพียงเพื่อลดจำนวนพนักงาน บริษัทเหล่านี้ดูเหมือนจะใช้ AI เพื่อช่วยให้คนทำงานหลายคน แม้ในบทบาทที่สามารถทำให้เป็นอัตโนมัติได้สูงสุด สร้างมูลค่าและความหมายของงานมากขึ้น
รายงานยังได้ยกตัวอย่างจริงจากการปฏิบัติของบริษัทต่างๆ เช่น Southwest Airlines ที่ได้ร่วมมือกับ PwC เพื่อทำให้ระบบจัดการการเข้างานและการลาของลูกเรือให้ทันสมัยและมีประสิทธิภาพมากขึ้น โครงการนี้ไม่เพียงช่วยประหยัดเวลา ลดต้นทุน และลดความเสี่ยงในการดำเนินงาน แต่ยังให้ประโยชน์เพิ่มเติมในการยกระดับบทบาทของพนักงานบางคน โดยให้พวกเขาได้โฟกัสกับการคิดวิเคราะห์และขับเคลื่อนนวัตกรรมมากกว่างานประจำที่เป็นกิจวัตร
Marty Garza, Vice President ฝ่าย Air Operations Technology ของ Southwest Airlines ได้กล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า “แทนที่จะแทนที่พนักงาน ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเหล่านี้ช่วยปลดปล่อยเวลาอันมีค่า ทำให้ทีมของเราได้ใช้เวลาไปกับการคิดวิเคราะห์ แก้ปัญหาที่ซับซ้อน และขับเคลื่อนนวัตกรรมใหม่ๆ”
5 บทเรียนสำคัญสำหรับผู้นำธุรกิจในยุค AI
รายงานได้สรุปข้อเสนอแนะที่สำคัญ 5 ประการสำหรับผู้นำธุรกิจที่ต้องการประสบความสำเร็จในยุค AI
1. ใช้ AI สำหรับการเปลี่ยนแปลงระดับองค์กร ข้อมูลแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าธุรกิจต่างๆ กำลังเริ่มเห็นประโยชน์จาก AI ที่สามารถวัดได้ในรูปของรายได้ต่อพนักงาน เพื่อที่จะแข่งขันได้ในตลาด ผู้นำธุรกิจควรมีแผนกลยุทธ์ที่ชัดเจนเพื่อคว้าโอกาสนั้น หลายองค์กรเริ่มต้นด้วยการใช้ AI สำหรับ use case แยกๆ กัน แต่ประโยชน์ที่แท้จริงจะมาเมื่อ AI ถูกนำมาใช้เพื่อเปลี่ยนแปลงการสร้างมูลค่าในระดับทั้งองค์กร สร้างแหล่งรายได้ใหม่และสร้างข้อได้เปรียบในการแข่งขันที่ยั่งยืน
2. มอง AI เป็นกลยุทธ์การเติบโต ไม่ใช่แค่กลยุทธ์เพิ่มประสิทธิภาพ ข้อมูลชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่าบริษัทส่วนใหญ่ใช้ AI ไม่ใช่เพียงแค่เพื่อควบคุมหรือลดจำนวนพนักงาน แต่เพื่อช่วยให้คนทำงานสร้างมูลค่าได้มากขึ้น บริษัทที่ใช้ AI เพียงเพื่อลดจำนวนพนักงานอาจพลาดโอกาสที่ใหญ่กว่ามากในการใช้ AI เพื่อยึดครองตลาดใหม่หรือสร้างแหล่งรายได้ใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อน
3. ให้ความสำคัญกับ Agentic AI ซึ่งเป็นตัวคูณแรงงานแบบทวีคูณ เมื่อมี AI agents คอยช่วยเหลือ คนทำงานจะสามารถทำได้มากขึ้นในระดับที่ไม่เคยเป็นไปได้มาก่อน ผู้นำธุรกิจที่สามารถนำ AI agents มาใช้ได้เร็วจะไม่เพียงแค่ลดต้นทุน แต่พวกเขาสามารถสร้างองค์กรที่คิด ปรับตัว และดำเนินการได้เร็วและแม่นยำกว่าคู่แข่งอย่างมีนัยสำคัญ
4. ช่วยให้พนักงานมีทักษะเพื่อใช้พลังของ AI ให้เต็มศักยภาพ เมื่อ AI กำลังสร้างการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในทักษะที่คนทำงานต้องการ ผู้นำองค์กรควรสร้างภาพที่ชัดเจนและอิงข้อมูลของช่องว่างทักษะ (skill gaps) และสร้างแผนการพัฒนาที่เป็นรูปธรรมเพื่อปิดช่องว่างเหล่านั้น การลงทุนในการพัฒนาทักษะของพนักงานจะเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างความสำเร็จในยุค AI
5. ปลดล็อกศักยภาพการเปลี่ยนแปลงของ AI ด้วยการสร้างความเชื่อมั่น การวิจัยแสดงให้เห็นว่าผลตอบแทนจากการเติบโตด้วย AI ไม่ได้รับประกันและขึ้นอยู่กับปัจจัยมากกว่าแค่ความสำเร็จทางเทคนิค การใช้งาน AI อย่างรับผิดชอบ การกำกับดูแลที่มีความชัดเจนและโปร่งใส และการสร้างความเชื่อมั่นของสาธารณะและองค์กรล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่จะกำหนดความสำเร็จในระยะยาว
The Fearless Future: อนาคตที่ไม่ต้องกลัว AI อีกต่อไป
แม้เราจะยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการปฏิวัติ AI และไม่มีใครสามารถทำนายอนาคตได้อย่างแน่นอน แต่ข้อมูลเชิงประจักษ์ที่มีอยู่แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า AI มีศักยภาพที่จะทำให้คนทำงานมีคุณค่าและความหมายมากขึ้น ไม่ใช่น้อยลง
สถิติที่น่าสนใจคือ CEO ถึง 70% คาดหวังว่า AI จะเปลี่ยนแปลงวิธีที่บริษัทของพวกเขาสร้างมูลค่าในอนาคต และที่น่าประหลาดใจมากคือ 82% ของผู้บริหารบอกว่า AI ทำให้จำนวนพนักงานเพิ่มขึ้นหรือไม่เปลี่ยนแปลง ไม่ใช่ลดลง
คนทำงานเองก็มองเห็นประโยชน์ของ AI ในแง่บวก มากกว่า 70% ของคนที่ใช้ GenAI คาดหวังว่าเทคโนโลยีนี้จะสร้างโอกาสในการเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ ทำให้มีความคิดสร้างสรรค์มากขึ้น และช่วยปรับปรุงคุณภาพงานของพวกเขา ขณะที่มีเพียงส่วนน้อย (47%) เท่านั้นที่คิดว่า AI อาจเปลี่ยนลักษณะงานของพวกเขาในทางลบ
มองไปข้างหน้า ความท้าทายที่แท้จริงของเราไม่ใช่การทำนายสิ่งที่จะเกิดขึ้น แต่เป็นการออกแบบอนาคตที่เราต้องการ ทางเลือกที่เราทำในวันนี้จะเป็นตัวกำหนดผลกระทบของ AI ในอนาคต ตัวอย่างเช่น AI อาจช่วยขยายโอกาสในงานระดับรายได้ปานกลางหาก AI ถูกใช้เพื่อเสริมและสนับสนุนคนทำงาน เช่น การช่วยให้คนที่ไม่มีปริญญาขั้นสูงสามารถทำงานตัดสินใจที่มีมูลค่าสูงได้ ซึ่งอาจนำไปสู่การขยายการเข้าถึงการดูแลสุขภาพ การศึกษา และบริการอื่นๆ ในราคาที่ไม่แพงอย่างมหาศาล
การกระทำต่างๆ ที่สำคัญ เช่น การลงทุนในทุนมนุษย์และการพัฒนาทักษะ (upskilling) การสร้างการเข้าถึงเครื่องมือ AI อย่างเท่าเทียมกัน และการสร้างนโยบายที่ช่วยให้มั่นใจว่าการสร้างงานใหม่จะเกิดขึ้นเร็วกว่าการแทนที่งานเก่า สามารถสนับสนุนการใช้ AI เพื่อเสริมพลังให้กับมนุษย์ต่อไปในอนาคต
ในท้ายที่สุด อนาคตของ AI และมนุษย์ไม่ใช่เรื่องของการแข่งขันหา winner และ loser แต่เป็นเรื่องของการสร้างสรรค์โลกที่ AI และมนุษย์ทำงานร่วมกันเพื่อสร้างสิ่งที่ดีกว่าที่เคยเป็นมา และรายงานจาก PwC นี้เป็นหลักฐานแรกที่แสดงให้เห็นว่าอนาคตนั้นไม่เพียงเป็นไปได้ แต่กำลังเกิดขึ้นจริงแล้วในวันนี้
